Pakiet CPN - obniżka akcyzy i VAT-u na paliwa oraz ceny maksymalne

Mechanizm ceny maksymalnej (codziennie obwieszczany przez Ministra Energii) opiera się na średniej arytmetycznej hurtowych cen 1 dm sześć. (1 litra) paliw z poprzedniego dnia roboczego pięciu największych producentów/handlowców (z akcyzą + opłatą paliwową), powiększoną o marżę 0,30 zł/l i VAT. Taka cena ma obowiązywać na następny dzień (lub kolejny po weekendach).

Mechanizm ma zapewnić transparentność, reakcję na wahania rynkowe i ochronę przed spekulacją, bez ingerencji w hurt. Zadaniem KAS będzie nadzorowanie tego procesu i ewentualne nakładanie kar do 1 mln zł za naruszenia.

Projekt MF wprowadza nowy art. 164c do ustawy o podatku akcyzowym, umożliwiający ministrowi finansów szybkie obniżenie stawek akcyzy na paliwa silnikowe w drodze rozporządzenia. Nowe przepisy mają obowiązywać do 30 czerwca 2026 r.

Za projekt odpowiada Podsekretarz Stanu Jarosław Neneman we współpracy z Ministerstwem Energii. Obniżka ta, łącznie z redukcją VAT z 23 proc. do 8 proc., przyniesie korzyści gospodarstwom domowym, firmom transportowym, logistycznym i rolnikom dzięki tańszemu tankowaniu oraz złagodzi presję inflacyjną na gospodarkę.

Koszt dla budżetu państwa szacowany jest na ok. 2,1 mld zł ubytku z akcyzy plus 2,7 mld zł z VAT – łącznie około 4,8 mld zł w kwartale. Zmiany nie wymagają notyfikacji unijnej i są zgodne z prawem UE, choć Komisja Europejska sygnalizuje wątpliwości co do obniżonego VAT na paliwa kopalne. W planach pozostaje także podatek od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych, by zrównoważyć straty budżetowe.

Projekt jest poddany przyspieszonej procedurze legislacyjnej. Rząd przyjął go 26 marca, tego samego dnia wieczorem był on przyjęty przez komisję sejmową. Zgodnie z harmonogramem Sejmu w piątek odbędzie się jego drugie czytanie, po czym zmiany mają zostać przyjęte w głosowaniu. Tego samego dnia ustawami zajmie się Senat, tak by - jak mówił premier Donald Tusk - jeszcze w piątek trafiły one na biurko prezydenta Karola Nawrockiego.

Zwolennicy rządowego rozwiązania podkreślają, że w warunkach gwałtownego wzrostu cen ropy chroni ono budżety gospodarstw domowych i firm, ogranicza presję kosztową w gospodarce oraz pozwala „ściąć” nadmiarowe zyski koncernów paliwowych poprzez podatek od zysków nadzwyczajnych. Krytycy ostrzegają jednak, że element regulacji cen – w tym dzienne wyznaczanie maksymalnej ceny zbliża rynek paliw do centralnego planowania, co może uderzyć w niezależne stacje, szczególnie tam, gdzie koszty działalności są wyższe (np. MOP-y), oraz grozi niedoborami paliwa, jeśli pułap zostanie ustawiony zbyt nisko. Eksperci zwracają też uwagę na wysoki koszt fiskalny cięć podatków dla budżetu państwa oraz na doświadczenia krajów, które po wprowadzeniu sztywnych limitów cen paliw musiały się z nich wycofywać w obliczu braków na stacjach i napięć podażowych.